Zomerserie | Deurne op de kaart
In de uiterste noordoosthoek van Deurne ligt De Bult. Een betrekkelijk klein natuurgebied, ingeklemd tussen landbouwgrond en direct tegen de grenzen van Gemert-Bakel en Venray.
De Bult beslaat 117 hectare. Toch kan dit kleine Peelrestant volgens de nieuwe stikstofplannen een zone van één kilometer om zich heen krijgen. Die zone buiten het natuurgebied omvat 784 hectare: 6,7 keer de oppervlakte van De Bult zelf.
Natuurgebied en zone samen beslaan daarmee 901 hectare. Een gebied dat bijna acht keer zo groot is als de natuurkern waarvoor de zone wordt getrokken.
Een los stukje Natura 2000
De Bult ligt los van de grote Peelgebieden, maar maakt officieel onderdeel uit van het Natura 2000-gebied Deurnsche Peel & Mariapeel. Daardoor valt ook dit afzonderlijke natuurgebied onder de voorgestelde zone van één kilometer.
De natuurdoelen richten zich onder meer op hoogveen, droge en vochtige heide en berkenbos. Volgens de provincie is de stikstofneerslag te hoog en is het gebied te droog voor duurzaam herstel en verdere ontwikkeling van het hoogveen.
Juist de ligging maakt De Bult bijzonder. Het natuurgebied zelf ligt volledig in Noord-Brabant. De zone van één kilometer trekt zich weinig aan van grenzen en loopt door over het grondgebied van Deurne, Gemert-Bakel en Venray. Daarmee raakt één natuurgebied drie gemeenten, twee provincies en twee waterschappen.
582 hectare gewaspercelen
Van de berekende zone van 784 hectare bestaat 582 hectare uit geregistreerde gewaspercelen. Dat is 74 procent van de zone.
De agrarische oppervlakte binnen de zone is daarmee vijf keer zo groot als De Bult zelf. Op de kaart is goed zichtbaar hoe scherp de natuurkern wordt omringd door landbouwgrond. Vrijwel iedere richting vanuit het natuurgebied komt uit bij akkers, weilanden, erven of agrarische bedrijven.
Een zone rond De Bult is daardoor vrijwel automatisch een landbouwzone. Maatregelen rond stikstof, water, grondgebruik of gewasbescherming komen hier voor een groot deel terecht bij boeren en grondeigenaren.
Typisch voor het beleid
De verhouding tussen 117 hectare natuur en 784 hectare zone is opvallend, maar verklaarbaar. Bij iedere vaste afstandszone ontstaat rond een kleine natuurkern relatief veel meer buitengebied dan rond een groot natuurgebied. Hoe kleiner en meer geïsoleerd de natuurkern, hoe groter de omliggende ring in verhouding wordt.
Het kabinet gaat voor ongeveer 85 stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden uit van 500 meter. Voor vijftien gebieden met een hoge stikstofoverbelasting wordt één kilometer passender geacht. Deurnsche Peel & Mariapeel behoort tot die tweede groep. Omdat De Bult onderdeel is van dat Natura 2000-gebied, wordt dezelfde afstand ook rond deze losliggende natuurkern getrokken.
Daarmee laat De Bult een kwetsbare kant van generieke zonering zien. De keuze voor één kilometer wordt gemaakt voor het Natura 2000-gebied als geheel. Rond een klein deelgebied kan diezelfde afstand een veel grotere ruimtelijke uitwerking krijgen.
Het kabinet noemt de zonering zelf nog een beleidsvoornemen. Provincies krijgen ruimte om de grenzen nader uit te werken langs kavels en herkenbare landschappelijke structuren. De kaart toont daarom het rekenkundige vertrekpunt: exact één kilometer vanaf de officiële Natura 2000-grens.
Groen, kaal en dood hout
Voor dit deel van de serie bezochten we De Bult zelf. Het gebied liet verschillende gezichten zien. Op sommige plaatsen stond de natuur er dicht, groen en uitbundig bij. Elders stonden grote aantallen afgestorven berkenstammen in een vrijwel kaal landschap.
Dat beeld hoeft geen teken van mislukt natuurbeheer te zijn. Bij vernatting kunnen bomen afsterven doordat hun wortels niet tegen de hogere waterstand kunnen. Begrazing met schapen wordt vaker ingezet om heide open te houden en de groei van grassen, struiken en jonge bomen tegen te gaan.
Tijdens de wandeling hielden schapen grote delen van de vegetatie kort. Op de bodem lagen in ieder geval flink wat keutels. De foto’s maken vooral duidelijk dat begrippen als ‘natuurherstel’ en ‘hoogveenontwikkeling’ er in het veld heel verschillend uit kunnen zien. Een groene aanblik is geen ecologische meetlat. Een kaal landschap evenmin.
Juist daarom hoort bij de gebiedsaanpak een heldere uitleg: welk natuurtype wordt waar nagestreefd, welke ingrepen zijn daarvoor uitgevoerd en wat laten de metingen tot nu toe zien?
Water vasthouden op De Bult
Water speelt minstens zo’n grote rol als stikstof. Om De Bult natter te maken zijn eerder waterlopen ondieper gemaakt, grenssloten gedempt, stuwen geplaatst en vormen van peilgestuurde drainage aangelegd. De provincie onderzoekt met een nieuw watermodel welke aanvullende maatregelen nodig zijn voor een hogere en stabielere grondwaterstand.
Langs het gebied loopt bovendien de Kaweise, ook wel Kaweische Loop genoemd. Deze watergang is in het landelijke maatregelpakket samen met de Bakelse Aa en Oude Aa aangewezen voor een waterzone van 250 meter. Rond De Bult kunnen de Natura 2000-zone en de waterzone elkaar dus overlappen.
Tijdens de wandeling leek langs een deel van De Bult een verhoogde rand of kade te liggen. Het aangrenzende maisperceel lag zichtbaar lager. Vanaf het wandelpad is niet vast te stellen welke functie die verhoging precies heeft. Het beeld onderstreept wel hoe scherp de overgang tussen de nat te houden natuur en de lager gelegen landbouwgrond kan zijn.
De werking van water stopt evenmin bij een natuur- of gemeentegrens. Een hoger peil binnen De Bult kan gevolgen hebben voor grondwaterstanden, drainage en landbouwkundige mogelijkheden daarbuiten. De definitieve maatregelen vragen daarom om inzicht in het volledige watersysteem.
Van cirkel naar gebiedsaanpak
De plannen zijn inmiddels meer dan een theoretische oefening. In juni 2026 maakten Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen 300 miljoen euro beschikbaar voor maatregelen in De Peel. De Brabantse helft is onder meer bestemd voor de Vitale Peel en De Bult. Natuurherstel, vernatting, stikstofreductie en ondersteuning van agrarische ondernemers worden daarin gecombineerd.
Bij De Bult komt die gehele opgave samen op een klein oppervlak. Een natuurkern van 117 hectare leidt op de kaart tot 784 hectare omliggende zone, waarvan 582 hectare agrarisch wordt gebruikt. De mogelijke gevolgen liggen verspreid over drie gemeenten.
Voor landelijke berekeningen is één kilometer een helder vertrekpunt. De gebiedsaanpak vraagt vervolgens om een grens die aansluit bij bodem, water, uitstoot, bedrijven en perceelstructuren. Daarbij hoort per maatregel een concreet doel, een meetbaar effect en duidelijkheid over de gevolgen en compensatie voor grondeigenaren.
De Bult is klein op de kaart. De beleidsmatige schaduw reikt tot ver buiten die 117 hectare.
Aan het werk voor Deurne. Ons dorp.
Technische verantwoording en bronnen
Voor de kaart is de officiële Natura 2000-begrenzing van De Bult gecombineerd met de gemeentegrenzen uit Bestuurlijke Gebieden 2026 van Kadaster/PDOK. De analyse is niet afgekapt op de gemeentegrens van Deurne, omdat de zone ook doorloopt over het grondgebied van Gemert-Bakel en Venray.
Rond de officiële begrenzing van De Bult is een zone van 1.000 meter berekend. Het Natura 2000-gebied zelf is uit deze zone verwijderd. De berekende 784 hectare betreft daardoor uitsluitend de zone buiten De Bult. Samen met 117 hectare Natura 2000 gaat het om 901 hectare.
Voor de gewaspercelen is gebruikgemaakt van de Basisregistratie Gewaspercelen 2026 van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. De percelen zijn op de zone afgeknipt. Alleen het gedeelte dat daadwerkelijk binnen de zone ligt, is meegeteld. Dit levert 582 hectare op, oftewel 74% van de zone. Het gaat om geregistreerde gewaspercelen en niet om een volledige inventarisatie van alle agrarisch gebruikte grond.
De weergegeven zone van één kilometer is gebaseerd op het landelijke maatregelpakket Weer ruimte voor boer, natuur en bouw van juni 2026. Daarin is voor het Natura 2000-gebied Deurnsche Peel & Mariapeel, waarvan De Bult een losliggend onderdeel vormt, een zone van 1.000 meter opgenomen. Het betreft een beleidsvoornemen. De definitieve begrenzing kan bij de gebiedsgerichte uitwerking worden aangepast aan kavels, landschappelijke structuren en het hydrologische systeem.
De veehouderijlocaties op de kaart zijn afkomstig uit de Kernregistratie Dierverblijven van de provincie Noord-Brabant. Het betreft vergunde of gemelde locaties en geen actueel overzicht van actieve veehouderijen. Locaties kunnen inmiddels zijn beëindigd, gewijzigd of gesloopt. Mogelijke veehouderijlocaties binnen het Limburgse deel van de zone zijn niet weergegeven.
Bronnen: Natura 2000-gebieden, RVO/PDOK; Bestuurlijke Gebieden 2026, Kadaster/PDOK; Basisregistratie Gewaspercelen 2026, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland; Kernregistratie Dierverblijven, provincie Noord-Brabant; Weer ruimte voor boer, natuur en bouw en de bijbehorende verdiepingsbijlage bij hoofdlijn 3, Rijksoverheid, juni 2026; Natura 2000-beheerplan Groote Peel, Deurnsche Peel & Mariapeel; Natuurdoelanalyse Deurnsche Peel & Mariapeel; projectinformatie Peelvenen De Bult, Waterschap Aa en Maas. Bronselectie, ruimtelijke vergelijking, berekeningen en cartografie: EM Cartae. Achtergrondkaart: © OpenStreetMap-bijdragers.